LAMENT ŚWIĘTOKRZYSKI:
inne tytuły: "Żale Matki Boskiej pod krzyżem", "Posłuchajcie Bracia Miła". Utwór pochodzi z 2 połowy XV w. i należy do gatunku wypowiedzi lamentacyjnej tzw. Liryki żalu, skargi.
Podmiot liryczny to Matka Boska. Adresaci:
1. Wszyscy ludzie (posłuchajcie bracia miła)
2. Syn (synku miły i wybrany)
3. Anioł Gabriel (o Aniele Gabriele)
4. Matki (maciory).
Występują dwa plany czasowe - teraźniejszość (ukrzyżowanie Chrystusa i cierpienia Maryi) i przeszłość (wspomnienia Maryi np. Zwiastowanie). Na pierwszym planie znajdują się cierpienia Matki Boskiej.
Budowa utworu: pierwsza strofa skierowana do słuchaczy. Część środkowa wiersza to lament Maryi. Ostatnie dwie strofy to puenta utworu.
Portret Matki Boskiej: cierpiąca, lamentująca matka, jest to obraz kobiety, jednej z wielu matek, to nie święta postać ale ludzka, nie ma wpływu na losy syna, nie może mu pomóc.
Opis męki Jezusa ("główka krzywo zwisa, krew po tobie płynie, pić wołasz"). Maryja mówi do Jezusa synku mój. Zdrobnienia te świadczą o wielkiej miłości matki do syna.
Maryja jest rozczarowana, zawiedziona swoim życiem, tym co ją spotyka. Maryja chce przestrzec inne matki, że macierzyństwo naraża kobietę na cierpienie.
Obraz matki bolejącej pod krzyżem został upowszechniony w sztuce i literaturze dzięki słynnemu łacińskiemu wierszowi(pieśni) zatytułowanej "Stabat Mater Dolorosa", tzn. "Matka Boska Litościwa"
