MOTYW: KONFLIKT I NASTĘPSTWO POKOLEŃ: Biologiczne następstwo pokoleń stanowi o ciągłości trwania narodu, w ramach owego porządku ma miejsce przekazywanie tradycji, przynajmniej części zbiorowych doświadczeń poprzedników, młodzi akceptują wybrane elementy owych wyobrażeń o świecie, często również odrzucają niektóre koncepcje ojców.
Pokolenie literackie to wspólnota pisarzy, których łączy przede wszystkim zbliżona data urodzenia, niekiedy jakieś wspólne ważne przeżycie, jednakowy stosunek do tradycji, wspólnie uznawane idee artystyczne.
Po raz pierwszy generacyjne podziały literatury pojawiły się w romantyzmie - mówimy o jego pierwszym i drugim pokoleniu, pokoleniotwórczej roli powstania listopadowego, wspólnocie emigracyjnych losów.
Adam Mickiewicz - "O poezji romantycznej": Mickiewicz w szkicu "O poezji romantycznej" przypisał nowemu nurtowi literackiemu ducha rycerskiego, prymat uczucia, ożywienie mitycznych wierzeń, ideę wolności, zainteresowanie światem niewidzialnym.
Całość tych haseł autora "Ody do młodości" została przejęta od pisarzy teoretyków z Zachodu.
Bunt romantyczny także w Polsce opierał się na odrzuceniu prawie wszystkiego, co racjonalne i tego, co wiązało się z klasycyzmem, potocznie utożsamianym z kulturą francuską.
Na planie społecznym, narodowym obejmował ideę wolności, sprzeciw wobec ugody politycznej, do której byli skłonni pisarze starszych generacji.
Przełom romantyczny w Polsce trwał niemal dziesięć lat (1822-1830), odznaczał się gwałtownymi sporami pomiędzy romantykami i klasykami (tak zwana walka romantyków z klasykami) i niekwestionowaną rolą jednego poety - prawodawcy nowego nurtu, którym był Adam Mickiewicz.
Tadeusz Różewicz - "Kartoteka": Nierealistyczny utwór wyróżniający się luźną budową mówi o sytuacji całego pokolenia rówieśników autora, poety i kombatanta.
Jego bohater nazywa się Władzio, Kazio, Piotruś, ma czterdzieści lat i jest siedmioletnim chłopcem.
Ów bohater, urodzony w 1920 roku, był żołnierzem Armii Krajowej, po wojnie stał się lojalnym obywatelem komunistycznego państwa.
Po upadku stalinizmu żałuje tego, że jeszcze niedawno klaskał władzy wątpi we wszelkie idee, programy, czuje się reprezentantem pokolenia, którego nie rozumieją inne generacje.
Trwa w poczuciu strachu, postępuje dezintegracja jego osobowości, nie wie, kim naprawdę jest.
Bohater Różewicza stale powraca do wspomnień wojny, a dwa totalitaryzmy (hitlerowski oraz stalinowski) układały kartotekę jego życia. Teraz próbuje odnaleźć tożsamość, uporządkować swój wewnętrzny świat.
Jednak owa realność okazuje się rozbita, chaotyczna. Bohater staje w obliczu nicości.
Sławomir Mrożek - "Tango": Utwór jest parodią dramatu mieszczańskiego, kpi z odwiecznego schematu konfliktu pokoleń.
Młodzi nie buntują się przeciwko zastanej rzeczywistości, skostniałym formom starych, gdyż nie istnieją już żadne formy.
W dramacie występuje para żałosnych starców (Eugeniusz i Eugenia), pozujących na nastolatków i w związku z tym narzucających sobie role kontestatorów odrzucających wszelkie konwencje.
W tej paradoksalnej i niezgodnej z logiką życia sytuacji główny bohater - Artur usiłuje odbudować cały świat wartości, wyrazistych reguł.
Podziały pokoleniowe w Tangu (nie odpowiadają wiekowi postaci) są karykaturą schematycznego widzenia "walki generacji", przypisywania wiekowi określonych postaw, ról.
