"POTOP" - HENRYK SIENKIEWICZ: Powieść obejmuje dwa lata najazdu szwedzkiego, zwanego przez autora
"potopem" - 1655-1656 rok. Centralnym wydarzeniem historycznym w
powieści jest obrona Jasnej Góry. W "Potopie" występują historyczne
postacie takie jak: Król Jan Kazimierz, królowa Maria Kazimiera,
Radziwiłłowie (Janusz i Bogusław), Karol Gustaw - król szwedzki i ksiądz
Kordecki. Dodać można, że większość "fikcyjnych" postaci ma swoje
historyczne prototypy. Np. Kmicic - w rzeczywistości miał na imię Samuel,
a nie Andrzej. Był taki chorąży orszański, żołnierz dobry, lecz
niezdyscyplinowany, awanturnik, który nawet został skazany na banicję.
Karę zdjęto z żołnierza za udział w walce ze Szwedami. Samuel Kmicic był
uczestnikiem konfederacji przeciwko stronnikom Szwedów - Januszowi
Radziwiłłowi. Słowem wszystko mniej więcej się zgadza. (W "Panu Woodyjowskim" tytułowy bohater ożenił się rzeczywiście z Jeziorkowską, lecz nie
Basią, ale Krystyną, która była już starszą wdową po trzech mężach
(miała ponad 40 lat), a nie młodocianym hajduczkiem. )
Kluczowe wydarzenia: 1.
Spotkanie Kmicica z Oleńką Billewiczówną, panną "zapisaną mu" w
testamencie na żonę. Plan rodziców przypada do gustu młodym - rozpoczyna
się wątek miłosny. 2. Rozróbki i awantury Kmicica i jego towarzyszy.
Zemsta na szlachcie zaścianka, która nie tolerując zachowania wojaków wytłukła część kompanów Kmicica. 3. Uczta w Kiejdanach u Radziwiłła.
Mimo wielu wad Kmicic jest patriotą. Składa przysięgę wierności
Radziwiłłowi sądząc, że ten magnat przystąpi do obrony kraju przed
Szwedami. Gdy Radziwiłł publicznie oświadcza gościom, że opowiada się po
stronie Szwedów, Kmicic stoi oniemiały - porażony przysięgą sprzeczną z
pragnieniem walki. Zostaje okrzyknięty zdrajcą i traci ostatecznie
możliwość pozyskania ręki Oleńki Billewiczówny. 4. Próba porwania
Bogusława Radziwiłła - książęcego brata. Zamach Kmicica w ostateczności
nie powiódł się, lecz próba dokonania takiego czynu zmienia bohatera.
5. Kmicic przeistacza się w Babinicza. Pod nowym nazwiskiem przemierza
szlak bojowy, walcząc przeciwko Szwedom. W czasie wojny Kmicic wsławia się
czynami patriotycznymi, bierze udział o obronie Jasnej Góry, ratuje z
opresji króla Jana Kazimierza. Te czyny dodają splendoru jego osobie.
Oczywiście czyn patriotyczny pociąga za sobą rehabilitację grzechów
przeszłości, co pozwala zdobyć również rękę i serce Oleńki. Nie należy
zapominać, że w utworze występują też stałe persony Trylogii: Pan
Wołodyjowski - mistrz szabli, przez chwilę nawet zalotnik Oleńki, zacny
Onufry Zagłoba - mistrz forteli na miarę Odyseusza, Ketling - oficer
szkocki, mistrz w zdobywaniu serc niewieścich.
