"ROZDZIOBIĽ NAS KRUKI, WRONY" - STEFAN ŻEROMSKI: Opowiadanie, epizod przewożenia broni dla oddziału
powstańczego, napadu Moskali na powstańca, zabicie go, a następnie
ograbienie przez chłopa nieżywego bohatera, jest znakomitym przykładem
relacji sił między trzema grupami ludzi, mających różne pochodzenie i
różne cele. Wiadomo, iż powstanie skierowane było przeciwko Moskalom.
Rzekomo było to powstanie Polaków. Do nich należał i Borycki (pseudonim
Szymon Winrych), i chłop, który tegoż Boryckiego ograbił. Ale ci dwaj
przedstawiciele różnych grup społecznych (szlachcic i chłop), nie
rozumieją potrzeby współdziałania przeciwko Moskalom. Chłopi nie posiadają
świadomości narodowej. Nie wiedzą, że dla nich jako Polaków wrogiem jest
tylko Moskal. Z zachowania się chłopa można wywnioskować, że za wroga
uważał on także zabitego powstańca, bowiem tamten miał był, był bogaty.
Przyczyną takiego rozumowania jest bieda, w której żyje chłop. To ona
przeszkadza mu w rozwijaniu świadomości przynależności do narodu.
