ŚREDNIOWIECZE - SŁOWNICZEK:
1. FEUDALIZM - ustrój społeczny, w którym społeczeństwo podzielone było na 3 stany: duchowieństwo, rycerstwo (stanamy uprzywilejowane) i chłopstwo (byli najniżej w hierarchii stanowej)
2. TEOCENTRYZM - teoria głosząca, że Bóg jest w centrum zainteresowań człowieka.
3. ASCETYZM - umartwianie ciała dla doskonalenia ducha. Formy ascezy: życie w nędzy, wyrzeczenie się bogactwa i sławy, bezimienność, szukanie cierpień, niewygód. Celem tego wszystkiego jest osiągnięcie zbawienia.
4. UNIWERSALIZM - sposób myślenia o świecie, nauce, kulturze poprzez pryzmat religii chrześcijańskiej. Uniwersalny to jednakowy dla wszystkich.
5. ALEGORIA - obraz mający poza znaczeniem dosłownym określony sens przenośny; wyraża zwykle pojęcie oderwane np. ze sprawiedliwością kojarzy się kobieta z opaską na oczach, z mieczem i wagą
6. STYL GOTYCKI - budowle budowane od XII/XIII-XV w. Strzeliste budowle, gra świateł w oknach, system szkieletowy, krzyżowo-żeberkowe sklepienia, ostre łuki, bogato zdobione ołtarze np. ołtarz Wita Stwosz, Kościół Mariacki, katedra w Notre Dame, Gdańsku i Gnieźnie
7. STYL ROMAŃSKI- charakteryzuje go: masywność, monumentalność, prostota, budowle z kamienia o podstawie kwadratu lub koła, plan krzyża, grube mury budowli, sklepienia kolebkowe lub krzyżowe, kolumny mogły być elementami dekoracyjnymi, bogato rzeźbione portale(wejścia), łuki półkoliste, małe wąskie okna, surowość stylu. Przykłady budowli: Opactwo w Tyńcu, Katedry w Płocku lub Poznaniu, drzwi Gnieźnieńskie, Kościoły i zamki obronne od IX/X w.-XIII w.
8. HIPERBOLIZACJA - wyolbrzymienie.
9. SCHOLASTYKA - filozofia uznająca Biblię oraz dzieła najdawniejszych pisarzy chrześcijańskich tzw. Ojców Kościoła i Arystotelesa za ostateczny i najwyższy autorytet, dogmaty uznane przez kościół za objawione, nie podlegające krytyce, udowadniane na drodze rozumu
10. FRANCISZKANIZM - wiara radosna, życie zgodne z naturą; miłość do Boga, bliźniego, przyrody i wszelkiego stworzenia; miłosierdzie, ubóstwo, pokora, (św. Franciszek z Asyżu)
11. TOMIZM - człowiek ma swoje miejsce we wszechświecie; problemy etyczne (rozważania o dobru i złu), życie w harmonii ze światem, zgodnie ze swą naturą, w cnocie, (św. Tomasz z Akwinu)
12. AUGUSTYNIZM - konfliktowy charakter istoty ludzkiej, człowiek rozdarty pomiędzy nieśmiertelną duszą a ziemskimi pokusami i namiętnościami, refleksja nad samym sobą, (św. Augustyn)
13. HOMILETYKA - nauka o zasadach układania i głoszenia kazań; jedna z odmian sztuki oratorskiej
14. MISTERIUM - średniowieczny dramat religijno-dydaktyczny, związany z obrzędami kościelnymi, osnuty na motywach Nowego Testamentu i apokryfów
15. MORALITET - średniowieczny dramat alegoryczno-dydaktyczny obrazujący walkę uosobionych sił dobra i zła o duszę człowieka
16. PIEŚŃ - najstarszy gatunek liryki; początkowo ściśle związany z muzyką (utwory przeznaczone do śpiewania), później samodzielne utwory. Cechy: budowa stroficzna, prosty styl, jednolity wzorzec rytmiczny, liczne powtórzenia, czasami refren.
17. LEGENDA - łac. Legere tzn. czytać. Opowieść z dawnych czasów, pół prawda i pół nieprawda. Utwór epicki, może być w formie prozatorskiej lub wierszowanej.
18. APOKRYF - utwór o tematyce biblijnej; w szerszym znaczeniu utwór o niepewnym autorstwie, często falsyfikat.
19. HISTORIOGRAFIA - dziejopisarstwo, opis czyjś historii
20. HAGIOGRAFIA - żywotopisarstwo świętych, ukształtowało się w pierwszych wiekach chrześcijaństwa na Wschodzie, gdzie w języku greckim spisywano żywoty pustelników egipskich i syryjskich.
21.EPIKA RYCERSKA - gatunek literacki, w którym występują liczne epitety, powtórzenia składniowe, wyliczenia, porównania, apostrofy, onomatopeje, hiperbolizacje.
22.PARENETYCZNY - ukazujący wzorce osobowe
23. DOGMAT - wiedza o Bogu i uzasadnianie prawd wiary
WZÓR ŚWIĘTEGO: charakteryzuje się: pokorą, ubóstwem, miłością do bliźniego, świata, przyrody
WZÓR RYCERZA - (na przykładzie Rolanda) odważny, silny, waleczny, honorowy i dumny. Jest szczerze oddanym Bogu chrześcijaninem, a także wiernym poddanym Karola Wielkiego
WZÓR WŁADCY - wzorowy władca powinien posiadać wszystkie cechy doskonałego rycerza, ale oprócz tego powinien być również troskliwym królem, dbającym o swoich podwładnych i będącym dla nich ideałem. Przykład: Król Karol Wielki z "Pieśni o Rolandzie".
WIERSZ SYLABICZNY - cechy:
1. Jednakowa liczba sylab w każdym wersie
2. Stały akcent (na 2 sylabie od końca) przed średniówką i w wyrazach kończących wers 3. średniówka w wersach dłuższych niż ośmiozgłoskowe
4. Regularne rymy żeńskie.
WIERSZ BIAŁY - wiersz, którego wersy nie kończą się rymami. Jest to wiersz mniej rytmiczny niż wiersz rymowany.
