"WESELE" - STANISŁAW WYSPIAŃSKI: Akcja rozgrywa się
w wiejskiej chacie Gospodarza - inteligenta żonatego z chłopką. Zetknięcie
dwóch różnych warstw społecznych zostało podkreślone także w scenografii -
we wnętrzu chaty obok przedmiotów ludowych znajdują się także rzeczy rodem
z miasta lub szlacheckiego dworu - empirowy stolik, zegar, biurko. Nad
biurkiem zobaczyć można fotografię Matejkowskiego Wernyhory (legendarnego
XVII-wiecznego lirnika ukraińskiego) i litograficzne odbicie obrazu
Kośściuszko pod Racławicami tegoż autora. Charakterystyka
inteligentów: Są melancholijni, znużeni, poszukują nowych
wrażeń. Najważniejszą wartością w oczach większości z nich jest sztuka,
uważają że jest skomplikowana i przygnębiająca. Wieś to dla nich miejsce
ucieczki od problemów, a także ąródło artystycznej inspiracji. Pan
Młody - naiwny chłopoman. Wieś widzi jako Arkadię, miejsce życia
zdrowego i szczęśliwego. Prawdziwych problemów wsi nie dostrzega, nie zna
także panujących na niej obyczajów. Nie chce także myśleć o konfliktach
szlachecko - chłopskich, których kulminacją była rzeą galicyjska (rabacja). Wszystko, co go otacza, traktuje jako źródło tematów
literackich. Dziennikarz - dekadent, przygnębiony i zniechęcony życiem.
Podobnie jak Pan Młody, chce widzieć wieś arkadyjską, oazę spokoju.
Gospodarz - na wsi mieszka od dawna, zżył się z mieszkańcami.
Znalazł tu spokój i oparcie w energicznej i zdecydowanej żonie. Jest
malarzem, otoczenie dostarcza mu wielu tematów do obrazów. Poeta -
artysta szukający nastrojowych tematów, myśli o napisaniu wielkiego
poematu historycznego, ale nic nie wskazuje na to, by miał ten zamiar
zrealizować. Charakterystyka chłopów: Z jednej strony
cechuje ich ciekawość świata i chęć do działania, z drugiej jednak brak im
opanowania i dojrzałości. Dużo piją, co staje się powodem awantur i bójek.
Wspólna zabawa cieszy szczególnie młodych, których zadowolenie wprawia
okazywane im przez kobiety z miasta zainteresowanie. Starsze pokolenie
bardziej sceptycznie spogląda na to nagłe zbliżenie, pamiętając o nie tak
dawnych konfliktach. Czepiec -zainteresowany polityką, ciekawy
informacji ze świata, gotowy walczyć o wolność Polski, ale jednocześnie
gwałtowny, awanturniczy, nieokrzesany. Konflikty najchętniej rozwiązuje
pięścią. Dużo pije, co wyzwala u niego agresję. Dziad - stary
człowiek, pamiętający rzeź galicyjską. Pamięć o dawnych konfliktach pańsko
- chłopskich sprawia, że sceptycznie patrzy na wspólną zabawę obu grup.
Ojciec - ojciec Gospodyni i Panny Młodej. Rabacji nie pamięta,
a małżeństwa córek tłumaczy zwyczajnie "Ot, spodobała się panu".
Jasiek - młody, zajęty zabawą, ale na wieść o powstaniu chce
działać. Na polecenie Gospodarza jedzie zwoływać ludzi z okolicznych wsi.
Goście z zaświatów (osoby dramatu) na weselu: O północy jako
pierwszy zjawia się Chochoł. Słowami "Co się komu w duszy gra, co kto w
swoich widzi snach" zapowiada pojawienie się kolejnych gości.
Marysia - Widmo. Marysi pojawia się widmo jej dawnego
narzeczonego, malarza zmarłego przed laty za granicą. Można to uzasadnić
nastrojem wieczoru, podobieństwem aktualnego wesela do tego, którego nie
doczekała się dziewczyna. Widmo jest jedyną zjawą, której obecność
uzasadniają osobiste przeżycia, dramat miłosny z przeszłości.
Dziennikarz - Stańczyk. W rozmowie ze Stańczykiem Dziennikarz
ubolewa nad upadkiem ducha narodowego i powszechnym marazmem, sądzi, że
tylko wielkie nieszczęście mogłoby poruszyć Polaków. Nie chce zauważyć, że
głosząc poglądy konserwatystów, sam przyczynia się do takiego stanu.
Stańczyk uświadamia mu to i odchodząc wręcza kaduceusz - ironiczny symbol
panowania nad narodem. Poeta - Rycerz. Rycerz, Zawisza
Czarny, jawi się Poecie w związku z jego marzeniami o napisaniu wielkiego
poematu historycznego. Podczas tej konfrontacji poeta uświadamia sobie, że
marnuje talent, zajmując się poezją nastrojową. Ta krytyczna refleksja nie
zapoczątkuje jednak zmiany charakteru jego twórczości; krótkotrwałość
zapału Poety symbolizuje pustka, którą dostrzega on za podniesioną
przyłbicą hełmu Rycerza. Pan Młody - Hetman. Zjawa Hetmana
przywołuje kolejny epizod z historii Polski. Hetman to Branicki, zdrajca z
Targowicy. Przypomina tragiczną prawdę o polskim udziale w rozbiorach
ojczyzny. Jego pojawienie się Panu Młodemu tłumaczy się m.in. tym, że
Rydel był autorem dramatu "Zaczarowane koło", krytykującego magnacką
pychę. W pogoni za zaszczytami główny bohater dramatu Rydla zaprzedał
duszę diabłu. Hetman stanowi zobrazowanie podświadomej niechęci Rydla do
chłopów oraz jego wyrzutów sumienia z powodu ślubu z chłopką. Dziad
- Upiór. Dziad w rozmowie z Ojcem wspominał rzeź galicyjską, teraz
ukazuje mu się zjawa Jakuba Szeli, przywódcy rabacji. Była ona kolejnym
tragicznym wydarzeniem w dziejach kraju - administracja austriacka w
Galicji wykorzystała antagonizmy szlachecko - chłopskie, by uniemożliwić
szlachcie przygotowania do powstania narodowego. Gospodarz -
Wernyhora. Postać Wernyhory ma charakter odmienny od pozostałych
osób dramatu: widzi ją nie tylko Gospodarz, ale także Kuba i Jasiek; koń Wernyhory gubi złotą podkowę, znalezioną później i schowaną przez
Gospodynię, znikomym śladem jego obecności jest także Złoty Róg
pozostawiony Gospodarzowi. Wernyhora przekazuje Gospodarzowi polecenie
zwołania uzbrojonych chłopów; wszyscy mają czekać na jego powrót. Gdy
Wernyhora z Archaniołem będą już blisko, Gospodarz ma zadąć w Złoty Róg,
co będzie sygnałem rozpoczęcia walki o wolność. Gospodarz jest niezwykle
przejęty, jednak po odejściu Wernyhory wręcza Złoty Róg Jaśkowi, któremu
każe zwoływać chłopów, sam zaś zasypia.
